هر سال ۸ سپتامبر به عنوان روز جهانی سوادآموزی در سراسر جهان گرامی داشته میشود. این روز فرصتی است برای یادآوری اهمیت سواد و نقش آن در زندگی فردی، رشد خانوادهها و پیشرفت جوامع. در سال ۲۰۲۶، روز جهانی سوادآموزی شصتمین سال خود را پشت سر میگذارد و با شعار «سوادآموزی برای مردم، سیاره و شکوفایی» برگزار میشود.
سواد تنها توانایی خواندن و نوشتن نیست؛ بلکه دروازهای برای دسترسی به دانش، آگاهی، مهارت و فرصتهای بیشتر در زندگی است. فرد باسواد میتواند معلومات را بهتر دریافت و ارزیابی کند، تصمیمهای آگاهانهتری بگیرد، از فرصتهای آموزشی و اجتماعی بهتر استفاده کند و نقش فعالتری در خانواده و جامعه داشته باشد. UNESCO نیز سواد را یک حق اساسی و یکی از پایههای دستیابی به دانش، مهارت و مشارکت مؤثر در جامعه میداند.
اهمیت دانش و آموختن در فرهنگ اسلامی جایگاه ویژهای دارد. نخستین آیاتی که بر پیامبر اسلام صلیاللهعلیهوسلم نازل شد با فرمان «اقْرَأْ»؛ یعنی «بخوان»، آغاز شد. این آغاز، اهمیت خواندن، آموختن و کسب دانش را در اندیشه اسلامی بهخوبی نشان میدهد.
قرآن کریم همچنین میفرماید:
«قُلْ هَلْ يَسْتَوِي الَّذِينَ يَعْلَمُونَ وَالَّذِينَ لَا يَعْلَمُونَ»
«بگو: آیا کسانی که میدانند با کسانی که نمیدانند برابرند؟»
(سوره زمر، آیه ۹)
از این منظر، آگاهی و دانش تنها وسیلهای برای پیشرفت مادی نیست؛ بلکه میتواند انسان را در شناخت بهتر مسئولیتهای فردی و اجتماعی، تصمیمگیری درست و خدمت به دیگران یاری کند.
در افغانستان، سوادآموزی میتواند نقش مهمی در افزایش آگاهی خانوادهها، تقویت فرصتهای آموزشی و ایجاد زمینه برای مشارکت بیشتر افراد در جامعه داشته باشد. سواد به والدین کمک میکند تا در آموزش فرزندان خود نقش فعالتری داشته باشند و به افراد امکان میدهد معلومات مورد نیاز خود را بهتر دریافت و استفاده کنند.
اهمیت سواد تنها به کودکان و نوجوانان محدود نمیشود. سوادآموزی بزرگسالان نیز میتواند فرصت تازهای برای یادگیری، افزایش اعتمادبهنفس، تقویت مهارتهای زندگی و مشارکت اجتماعی فراهم کند. توجه به زنان و دختران نیز در این زمینه اهمیت ویژهای دارد؛ زیرا افزایش دسترسی آنان به سواد و مهارت میتواند بر خانواده و نسلهای آینده نیز اثر مثبت داشته باشد. UNESCO نیز بر ادامه مسیرهای یادگیری و توسعه مهارت برای زنان و دختران افغانستان تأکید کرده است.
امروزه مفهوم سواد نیز گستردهتر شده است. در کنار خواندن و نوشتن، افراد نیاز دارند بتوانند معلومات را درست درک و ارزیابی کنند و در دنیای دیجیتال با آگاهی و مسئولیت از منابع معلوماتی استفاده نمایند. UNESCO در برنامههای خود بر اهمیت سواد اطلاعاتی و رسانهای در کنار سواد سنتی تأکید کرده است.
طلوع زنان افغانستان (AOWA) آموزش و توسعه ظرفیتهای انسانی را از زمینههای مهم فعالیت خود میداند و باور دارد که سوادآموزی میتواند زمینهساز آگاهی بیشتر، اعتمادبهنفس، مشارکت اجتماعی و آیندهای بهتر برای افراد و جوامع باشد.
در این مسیر، حمایت از فرصتهای یادگیری، توجه به نیازهای واقعی جامعه و ایجاد زمینه برای دسترسی افراد به آموزش میتواند به ساختن جامعهای آگاهتر و توانمندتر کمک کند.
روز جهانی سوادآموزی تنها یک مناسبت در تقویم نیست؛ بلکه یادآوری یک مسئولیت مشترک است: اینکه فرصت یادگیری را برای افراد بیشتری فراهم کنیم و هیچکس را از حق آموختن و دانستن دور نگذاریم.
سواد، چراغ آگاهی است؛ و جامعهای که میآموزد، آینده خود را آگاهانهتر میسازد.
