زمستان در افغانستان تنها با کاهش درجه حرارت و بارش برف از راه نمیرسد؛ برای میلیون ها خانوادهای که از پیش با فقر، بیکاری، گرسنگی و محرومیت دستوپنجه نرم میکنند، زمستان به معنای رویارویی با آزمونی دشوار برای زندهماندن است. در حالی که بسیاری از خانواده ها حتی توان تأمین غذای روزانه خود را ندارند، نداشتن سرپناه مناسب، وسایل گرمایشی، سوخت، لباس گرم و امکانات اولیه زندگی، آنان را در برابر سرمای شدید و پیامدهای آن بیدفاعتر ساخته است.
این بحران در شرایطی شدت میگیرد که شمار زیادی از شهروندان افغانستان پس از سالها زندگی در کشورهای همسایه، بهویژه ایران و پاکستان، در فضای فشار، محدودیت و ناامنی اقتصادی، ناگزیر به بازگشت شدهاند. بسیاری از این خانواده ها با امکانات اندک یا بدون فرصت کافی برای آماده شدن، به کشوری بازمیگردند که خود با بحران عمیق اقتصادی و کمبود منابع روبهرو است. شماری از آنان خانه، دارایی، شغل و شبکه حمایتی خود را در کشور میزبان از دست داده اند و اکنون برای یافتن سرپناه، تأمین غذا و آغاز دوباره زندگی، به کمک فوری نیاز دارند.
بازگشت به وطن، زمانی میتواند آغاز دوباره زندگی باشد که با امنیت، کرامت انسانی و فرصت دسترسی به نیازهای اساسی همراه شود. خانوادهای که با کودکان خردسال، زنان، سالمندان یا افراد دارای معلولیت به کشوری بازمیگردد، نباید در نخستین روزهای بازگشت با گرسنگی، بیسرپناهی و سرمای طاقت فرسا تنها گذاشته شود. فشارهای ناشی از بازگشت های گسترده، تنها بر دوش بازگشتکنندگان نیست؛ جوامع میزبان نیز که خود با فقر و کمبود امکانات روبهرو هستند، توان محدودی برای پاسخگویی به نیازهای تازه دارند.
ابعاد بحران غذایی نیز بهشدت نگرانکننده است. بر اساس پیشبینی نهادهای تخصصی بینالمللی، حدود ۱۹.۲ میلیون نفر در افغانستان در فاصله نوامبر ۲۰۲۶ تا اپریل ۲۰۲۷ با ناامنی حاد غذایی روبهرو خواهند شد؛ از این میان، حدود پنج میلیون نفر در وضعیت اضطراری گرسنگی قرار میگیرند. این ارقام تنها آمارهای درج شده در گزارشها نیستند؛ پشت هر عدد، خانوادهای قرار دارد که ممکن است برای تهیه یک وعده غذا با دشواری روبه رو باشد، مادری که نگران تغذیه فرزندانش است، کودکی که با سوءتغذیه تهدید میشود و سالمندی که توان تحمل سرمای زمستان را ندارد.
در کنار افزایش نیازها، کاهش منابع مالی و محدودشدن ظرفیت پاسخگویی نهادهای امدادرسان، وضعیت را دشوارتر ساخته است. کمک های بشردوستانه نباید درست در زمانی کاهش یابد که نیازهای مردم به بالاترین سطح رسیده است. تأخیر در تأمین منابع، کاهش پوشش برنامه های غذایی، تعطیلی یا محدودشدن خدمات حمایتی و نرسیدن کمک های زمستانی به مناطق دوردست، میتواند پیامدهایی داشته باشد که جبران آن در آینده بسیار دشوارتر و پرهزینه تر خواهد بود.
در چنین شرایطی، زنان و کودکان بیش از دیگران در معرض خطر قرار دارند. کودکان به غذای کافی، لباس گرم، مراقبت صحی و محیط امن نیاز دارند. زنان باردار و مادران شیرده، سالمندان، افراد دارای معلولیت و خانواده هایی که سرپرست یا منبع درآمد خود را از دست دادهاند، ممکن است در نبود حمایت بهموقع با خطرهای جدی مواجه شوند. خانواده هایی که در خانه های تخریب شده، سرپناه های موقت یا ساختمان های نامناسب زندگی میکنند، بیش از همه در برابر بارندگی، برف، یخ بندان و بیماریهای ناشی از سرما آسیب پذیرند.
این وضعیت یک موضوع صرفاً اقتصادی یا فصلی نیست؛ مسئلهای مرتبط با حق زندگی، کرامت انسانی، دسترسی به غذا، سرپناه، خدمات صحی و حمایت در برابر خطرهای قابل پیش بینی است. اصول انسانی و حقوق بشری ایجاب میکند که هیچ انسانی به دلیل ملیت، جنسیت، قومیت، وضعیت اقتصادی، محل زندگی یا شرایط بازگشت، از دسترسی به کمک های ضروری محروم نماند. بازگشتکنندگان، بیجاشدگان داخلی و خانواده های فقیر جوامع میزبان، همگی باید بر اساس میزان نیاز و آسیب پذیریشان مورد توجه قرار گیرند.
از سازمان ملل متحد، نهادهای مدافع حقوق بشر، سازمان های بینالمللی و ملی بشردوستانه، دولت های کمک کننده، مؤسسات خیریه، بنیادهای انسان دوستانه و بخش خصوصی میخواهیم که وضعیت افغانستان را از نو و با احساس مسئولیت فوری در اولویت قرار دهند. اکنون زمان بیانیه های صرفاً همدلانه و وعده های دوردست نیست؛ زمان اقدام عملی، بسیج منابع و رساندن کمک به خانواده هایی است که زمستان برای آنان به یک تهدید واقعی تبدیل شده است.
از نهادهای مسئول میخواهیم که برای تأمین و توزیع فوری بسته های غذایی، سرپناه اضطراری، مواد سوخت و گرمایشی، لباس گرم، خدمات صحی و حمایت های تغذیهای اقدام کنند. همچنین، لازم است خانواده های تازه وارد و بازگشته، بیجاشدگان داخلی و جوامع میزبان در برنامه ریزی ها به صورت هماهنگ در نظر گرفته شوند. کمک ها باید بر اساس ارزیابی واقعی نیازها، با رعایت کرامت انسانی، شفافیت، بیطرفی و دسترسی عادلانه به افراد آسیب پذیر توزیع شوند؛ به ویژه خانواده هایی که در مناطق سردسیر، دورافتاده و دشوارگذر زندگی میکنند.
از دولت ها و کشورهای کمککننده نیز انتظار میرود که به تعهدات انسانی خود پایبند بمانند، منابع لازم را برای پاسخ زمستانی و برنامه های حمایت از بازگشتکنندگان فراهم سازند و از کاهش بیشتر خدمات حیاتی جلوگیری کنند. همزمان، رعایت اصول حمایت بین المللی، مصئونیت و کرامت افرادی که از کشورهای دیگر بازمیگردند، اهمیت اساسی دارد. بازگشت انسانها نباید آنان را در معرض خطرهای بیشتر قرار دهد و هیچ خانوادهای نباید بدون توجه به وضعیت انسانی و نیازهای اولیهاش رها شود.
ما باور داریم که رنج انسان ها نباید در میان آمارها و گزارش ها گم شود. هر کودک حق دارد زمستان را در امنیت و گرما سپری کند؛ هر خانواده حق دارد به غذای کافی و سرپناه مناسب دسترسی داشته باشد و هیچ انسانی نباید به دلیل فقر و بیپناهی، از ابتدایی ترین نیازهای زندگی محروم بماند. اگرچه نهاد ما در حال حاضر به دلیل محدودیت منابع مالی، برنامه فعال امدادرسانی ندارد، اما خود را در برابر آگاهی رسانی، دفاع از کرامت انسانی و رساندن صدای خانواده های آسیب پذیر مسئول میدانیم.
امروز میلیونها انسان در افغانستان به همدلی صرف نیاز ندارند؛ آنان به اقدام فوری و حمایت واقعی نیازمندند. هر روز تأخیر میتواند برای خانوادهای به معنای یک شب دیگر در سرمای بدون سرپناه، یک روز دیگر بدون غذای کافی و برای کودکی به معنای عمیق ترشدن خطر سوءتغذیه باشد. زمستان منتظر تصمیم های ما نمیماند. بیایید پیش از آنکه سرما و گرسنگی فرصت جبران را از خانواده های آسیب پذیر بگیرد، صدای آنان را بشنویم و برای نجات جان انسانها اقدام کنیم. افغانستان نباید در این زمستان فراموش شود.
