آنتی‌بیوتیک‌ها داروهایی هستند که برای درمان برخی عفونت‌های باکتریایی استفاده می‌شوند و در بسیاری از موارد می‌توانند نقش مهمی در درمان بیماری‌ها داشته باشند. اما استفاده نادرست یا غیرضروری از این داروها می‌تواند به یک مشکل جدی برای سلامت فرد و جامعه تبدیل شود. سازمان جهانی صحت نیز استفاده بیش از حد و نادرست از آنتی‌بیوتیک‌ها را یکی از عوامل اصلی افزایش مقاومت میکروبی می‌داند.
یکی از نکات مهم این است که آنتی‌بیوتیک‌ها بر ویروس‌ها اثر ندارند. بیماری‌هایی مانند سرماخوردگی و بسیاری از عفونت‌های تنفسی ویروسی با آنتی‌بیوتیک درمان نمی‌شوند. بنابراین، مصرف آنتی‌بیوتیک برای هر تب، سرفه یا گلودرد ضرورت ندارد و تشخیص نوع بیماری باید توسط کارمند صحی انجام شود.
گاهی افراد برای بیماری مشابهی که قبلاً داشته‌اند، داروی باقی‌مانده را دوباره مصرف می‌کنند یا دارویی را که برای فرد دیگری تجویز شده است، استفاده می‌کنند. این کار می‌تواند خطرناک باشد؛ زیرا نوع بیماری، وضعیت فرد و نوع داروی مورد نیاز ممکن است متفاوت باشد. به همین دلیل، آنتی‌بیوتیک نباید بدون مشوره داکتر یا کارمند صحی استفاده شود.
مصرف نادرست آنتی‌بیوتیک می‌تواند باعث شود باکتری‌ها به مرور در برابر داروها مقاوم شوند. در چنین شرایطی، دارویی که قبلاً برای درمان یک عفونت مؤثر بوده است ممکن است دیگر اثر کافی نداشته باشد و درمان بیماری دشوارتر شود. مقاومت میکروبی می‌تواند خطر گسترش عفونت، بیماری شدیدتر و افزایش نیاز به درمان‌های پیچیده‌تر را به همراه داشته باشد.
اگر آنتی‌بیوتیک برای فردی تجویز شود، مهم است که آن را مطابق دستور کارمند صحی مصرف کند و در مورد مقدار، زمان و مدت مصرف از دستور داده‌شده پیروی نماید. همچنین نباید آنتی‌بیوتیک تجویزشده را با دیگران شریک کرد یا داروهای باقی‌مانده از یک بیماری قبلی را برای بیماری جدید استفاده کرد.
پیشگیری از عفونت نیز می‌تواند نیاز به آنتی‌بیوتیک را کاهش دهد. شستن منظم دست‌ها، رعایت بهداشت مواد غذایی، استفاده از آب سالم، رعایت اصول بهداشت و دریافت واکسین‌های لازم از اقداماتی هستند که می‌توانند در پیشگیری از بسیاری از عفونت‌ها نقش داشته باشند.
آگاهی خانواده‌ها در این زمینه اهمیت ویژه‌ای دارد. والدین می‌توانند به کودکان بیاموزند که دارو را بدون اجازه بزرگسالان یا مشوره کارمند صحی مصرف نکنند. همچنین خانواده‌ها باید بدانند که قوی‌تر بودن یا سریع‌تر اثرکردن یک دارو به معنای مناسب‌بودن آن برای هر بیماری نیست.
مبارزه با مقاومت میکروبی تنها مسئولیت داکتران و کارکنان صحی نیست. خانواده‌ها، بیماران، داروخانه‌ها، مراکز صحی و سایر بخش‌های جامعه، هر کدام در استفاده درست از آنتی‌بیوتیک‌ها نقش دارند. استفاده مسئولانه از این داروها کمک می‌کند اثربخشی آن‌ها برای زمانی که واقعاً مورد نیاز هستند، حفظ شود.
طلوع زنان افغانستان (AOWA) آگاهی صحی و آموزش خانواده‌ها و جوامع را از بخش‌های مهم فعالیت خود می‌داند و بر اهمیت استفاده مسئولانه از داروها و مراجعه به خدمات صحی مناسب تأکید می‌کند. افزایش آگاهی درباره آنتی‌بیوتیک‌ها می‌تواند به تصمیم‌گیری بهتر، کاهش مصرف غیرضروری و حفاظت از سلامت جامعه کمک کند.
آنتی‌بیوتیک را خودسرانه مصرف نکنیم؛ دارویی که امروز درست استفاده می‌کنیم، باید برای درمان فردای ما نیز مؤثر باقی بماند.
