هیچ برنامهای بدون شناخت درست نیازهای مردم و همکاری خود جامعه نمیتواند به تغییر پایدار منجر شود. تجربه نشان داده است که زمانی یک برنامه با موفقیت بیشتری همراه میشود که افراد و خانوادههایی که از آن بهره مند میشوند، در مراحل مختلف آن نقش داشته باشند.
موسسه طلوع زنان افغانستان (Afghanistan Organization Women Arise – AOWA) مشارکت جامعه را یکی از عناصر مهم در اجرای فعالیتهای مؤثر و پایدار میداند. از دیدگاه AOWA، جامعه تنها دریافتکننده خدمات نیست؛ بلکه دارای دانش، تجربه، ظرفیت و راهکارهایی است که میتواند در شناسایی مشکلات و یافتن راهحلهای مناسب نقش اساسی داشته باشد.
مشارکت جامعه به چه معناست؟
مشارکت جامعه به معنای ایجاد فرصت برای افراد و گروههای محلی است تا در موضوعاتی که بر زندگی آنان تأثیر میگذارد، دیدگاهها و نیازهای خود را مطرح کنند و در حد امکان در تصمیمگیری، برنامهریزی و اجرای فعالیتها سهم داشته باشند.
این مشارکت میتواند از یک گفتوگوی ساده با خانوادهها و بزرگان جامعه آغاز شود و تا همکاری در شناسایی نیازها، تعیین اولویتها، اجرای فعالیتها و پیگیری نتایج ادامه پیدا کند.
مشارکت واقعی زمانی شکل میگیرد که صدای جامعه شنیده شود و دیدگاههای مردم در طراحی و اجرای برنامهها مورد توجه قرار گیرد.
چرا مشارکت جامعه اهمیت دارد؟
هر جامعه شرایط، نیازها و ظرفیتهای خاص خود را دارد. راهکاری که در یک منطقه مناسب است، ممکن است در منطقه دیگر نتیجه مشابهی نداشته باشد. به همین دلیل، شناخت شرایط محلی و استفاده از دیدگاه مردم میتواند به طراحی برنامههایی کمک کند که با نیازهای واقعی جامعه هماهنگی بیشتری داشته باشد.
مشارکت جامعه میتواند:
- به شناسایی دقیقتر نیازها و اولویتهای مردم کمک کند؛
- اعتماد میان جامعه و نهادهای ارائهکننده خدمات را تقویت نماید؛
- از ظرفیتها و دانش محلی استفاده بهتر کند؛
- زمینه همکاری و مسئولیتپذیری بیشتر را فراهم سازد؛
- باعث شود فعالیتها با شرایط فرهنگی و اجتماعی جامعه هماهنگتر باشند؛
- و زمینه پایداری نتایج برنامهها را افزایش دهد.
نقش خانوادهها در مشارکت جامعه
خانواده یکی از مهمترین بخشهای هر جامعه است و مشارکت خانوادهها میتواند در موفقیت بسیاری از برنامهها نقش داشته باشد.
در زمینه تعلیم و تربیه، خانوادهها میتوانند در تشویق کودکان به آموزش و ایجاد محیط مناسب برای یادگیری نقش داشته باشند. در بخش صحت، افزایش آگاهی خانوادهها و استفاده درست از خدمات صحی اهمیت دارد. در زمینه معیشت و زراعت نیز دانش و تجربه خانوادهها میتواند در شناسایی ظرفیتها و انتخاب راهکارهای مناسب مورد استفاده قرار گیرد.
به همین دلیل، توجه به دیدگاه خانوادهها و ایجاد فرصت برای مشارکت آنان میتواند کیفیت و اثربخشی برنامهها را افزایش دهد.
نقش زنان و جوانان
زنان و جوانان نیز بخش مهمی از جامعه هستند و مشارکت آنان میتواند دیدگاههای تازه و ظرفیتهای ارزشمندی را وارد برنامهها کند.
زنان در بسیاری از خانوادهها و جوامع نقش مهمی در امور خانواده، آموزش کودکان، فعالیتهای معیشتی و روابط اجتماعی دارند. جوانان نیز از انرژی، خلاقیت و توانایی قابل توجهی برخوردارند و میتوانند در شناسایی نیازها، ارائه ایدههای جدید و فعالیتهای اجتماعی نقش مؤثری داشته باشند.
فراهمسازی فرصت مناسب برای شنیدن دیدگاههای زنان و جوانان، میتواند به برنامههایی منجر شود که نیازها و ظرفیتهای مختلف جامعه را بهتر در نظر بگیرند.
استفاده از دانش و ظرفیتهای محلی
هر جامعه دارای دانش، تجربه و ظرفیتهای ارزشمندی است که ممکن است در نگاه نخست قابل مشاهده نباشد. بزرگان و افراد با تجربه، معلمان، جوانان، زنان، خانوادهها و سایر اعضای جامعه میتوانند اطلاعات مهمی درباره شرایط، مشکلات و راهکارهای مناسب ارائه کنند.
AOWA باور دارد که استفاده از این دانش محلی در کنار تجربه و تخصص مسلکی میتواند به شناسایی بهتر مشکلات و انتخاب راهکارهای مناسبتر کمک کند.
مشارکت؛ از آغاز تا پایان برنامه
مشارکت جامعه نباید تنها در زمان اجرای یک فعالیت مورد توجه قرار گیرد. اگر امکان داشته باشد، جامعه باید از مراحل اولیه شناسایی نیازها و برنامهریزی تا اجرای فعالیتها و بررسی نتایج، فرصت مشارکت داشته باشد.
این رویکرد باعث میشود افراد احساس کنند که برنامه مربوط به خود آنان است و در قبال نتایج آن احساس مسئولیت بیشتری داشته باشند.
البته میزان و نوع مشارکت میتواند با توجه به نوع برنامه، شرایط جامعه و امکانات موجود متفاوت باشد. مهم این است که مشارکت، واقعی، محترمانه و متناسب با شرایط مردم باشد.
اعتماد؛ اساس مشارکت مؤثر
مشارکت واقعی بدون اعتماد شکل نمیگیرد. زمانی که مردم احساس کنند دیدگاههای آنان شنیده میشود، با کرامت و احترام با آنان برخورد میشود و اطلاعات و نگرانیهایشان با مسئولیتپذیری مورد توجه قرار میگیرد، زمینه اعتماد و همکاری بیشتر فراهم میشود.
از سوی دیگر، سازمانها نیز باید به وعدهها و مسئولیتهای خود پایبند باشند و در ارتباط با جامعه، شفافیت و رفتار مسئولانه را رعایت کنند.
AOWA تلاش میکند در چارچوب فعالیتهای خود، ارتباط محترمانه و سازنده با جوامع را تقویت کرده و از ظرفیتهای محلی برای بهبود برنامهها استفاده نماید.
مشارکت جامعه و پایداری
یکی از مهمترین دلایل اهمیت مشارکت جامعه، ارتباط آن با پایداری نتایج است.
وقتی مردم در شناسایی نیازها و تصمیمگیریهای مرتبط با برنامهها سهم داشته باشند و ظرفیتهای آنان تقویت شود، احتمال اینکه نتایج فعالیتها پس از پایان یک برنامه نیز ادامه پیدا کند، بیشتر میشود.
تغییر پایدار زمانی شکل میگیرد که جامعه بتواند بخشی از راهحل باشد و برای ادامه و حفظ دستاوردها ظرفیت و انگیزه لازم را داشته باشد.
AOWA باور دارد که توسعه پایدار تنها با ارائه خدمات به مردم تحقق نمییابد؛ بلکه با همکاری، اعتماد، مشارکت و تقویت ظرفیتهای خود جامعه امکانپذیر میشود.
مشارکت جامعه به معنای شنیدن صدای مردم، احترام به دانش و تجربه آنان و فراهمسازی فرصت برای نقشآفرینی در مسائلی است که مستقیماً بر زندگیشان تأثیر میگذارد.
مشارکت آگاهانه امروز، زمینهساز تغییر پایدار فرداست.
AOWA | باهم برای انسانیت، باهم برای آیندهای بهتر
